Komunikazioaren Gizarte Historiaren II. Mintegia / II Seminario de Historia Social de la Comunicación

2018ko ekainaren 22a
22 de junio de 2018

Jaitsi HEMEN Jardunaldiaren triptikoa

letrak

Jardunaldiak hainbat proposamen egingo ditu, gure historiografian eta kultur ikasketetan gehiei landu ez den gai baten inguruan: zein komunikazio prozesuk hartu zuten parte Euskal Herrian, Erdi Arotik hasi eta gaur egunera arte?

Komunikazioaren garapena –inprentaren aurretik eta ondoren–, gaur egungo gizarte sareetara arte, funtsezkoa izan da gizarteen aldaketa eta modernizazio prozesuetan. Baina, paradoxa badirudi ere, komunikazioa ez da gehiegi aztertu Europako gizarteak modernitatera eta, ondoren, postmodernitatera igarotzeko egin dituen prozesuetan.

Hain zuzen ere, gure gaur egungo orainaldira arteko ibilbide luzean, komunikazioak prozesu erabakigarri ugari sortu zituen, testuinguru bakoitzari zegokion gizarte imajinarioaren osaera eta irudikapenean. Inprenta, posta, prentsa, telegrafoa, irratia, telebista, zinema eta sareak gizarte bizitzaren etengabeko azelerazioaren osagaietako batzuk dira. Bizitza horretan, gainera, etengabe ari gara egokitzen
ahozkotasunaren, idazkeraren, entzuten dugunaren eta ikusten dugunaren erabilera eta agerpena.

Informazioa eta eduki sinbolikoak letren, koloreen, ikurren, zenbakien, irudien, soinuen, audioen eta antzeko beste prozedura batzuen bidez transmititzeak oraindik egoki aztertu ez ditugun ondorioak izan zituen. Jardunaldi hauetan, diziplina askotako elkarrizketaz baliatuz, testu eta testuinguru haien hizkuntzak eta
irudikapenak identifikatzen eta azaltzen ahaleginduko gara.

—-

Esta jornada reúne diferentes propuestas para desbrozar un asunto poco atendido en nuestra historiografía y estudios culturales ¿qué procesos comunicativos participaron en el País Vasco desde la época medieval a la contemporaneidad?

El desarrollo de la comunicación antes y después de la imprenta hasta las recientes redes sociales configuran una parte esencial en los cambios y en la modernización de las sociedades. Pero, paradójicamente, la comunicación es un proceso poco atendido en la translación de las sociedades europeas hacia la modernidad y
posterior muda postmoderna.

Precisamente, la comunicación generó una serie de procesos decisivos en la conformación de la fabricación y representación de un imaginario social afín a cada contexto en esa larga marcha hacia nuestro actual presente. La imprenta, el correo, la prensa, el telégrafo, la radio, la televisión, el cine y las redes web son algunos de los ingredientes en la constante aceleración de la vida social, en donde la oralidad, las escritura, lo sonoro y lo visual componen y reacomodan sus usos y manifestaciones.
La transmisión de información y de contenidos simbólicos mediante letras, colores, signos, cifras, imágenes, sonidos, audios y otros procedimientos afines, tuvo una repercusión que aún no hemos llegado a vislumbrar. En estas jornadas nos proponemos, mediante el diálogo entre diferentes ámbitos disciplinares, identificar y explicar los lenguajes y las representaciones de aquellos textos y contextos..

 

La primera globalización, José Angel Achón Insausti

 

globalización

Maiatzak 08 | 19:00

Lekua: San Telmo Museoa

Libre, jarleku guztiak bete arte

José Angel Achón Insausti, Deustuko Unibertsitateko Humanitate eta Giza Zientzien fakultateko dekanoordea

Hizkuntza: euskarazko aldibereko itzulpena egongo da.

San Temo Museoak Elkanoren mundu-birari programazio zikloa eskainiko dio 2018an. 2019an 500 urte beteko dira Juan Sebastian Elkano nabigatzaile getariarrak lehen mundu-bira abiatu zuela. Datorren urtean hitzordu askok urteurren hori gogoratuko duten arren, San Telmo Museoak aurten ere, programazio ildo bat eskaini nahi izan dio mugarri historikoari, besteak beste, Elkanoren bizitzan, mundu-biran eta horrek gizartearen eraldaketan izan zuen eraginean sakontzeko.

Elkano zikloari buruzko informazio gehiago

Antolatzailea: San Telmo Museoa

08 de mayo | 19:00 | San Telmo Museoa Ver en Google Maps

  • Idioma: En castellano
  • Entradas: Libre hasta completar aforo

José Angel Achón Insausti es Vicedecano de la Facultad de Ciencias Sociales y Humanas de la Universidad de Deusto.

Idioma: habrá traducción simultánea a euskera.

A partir de 2018 el museo dedicará una programación a la vuelta al mundo de Elcano. En 2019, se van a cumplir 500 años desde que el navegante getariarra Juan Sebastián Elcano inició la primera vuelta al mundo. El año que viene numerosas citas recordarán esa efeméride, pero el Museo San Telmo ha querido dedicar parte de la programación del 2018 al hito histórico, organizando actividades para profundizar, entre otros, en la vida de Elcano, en la vuelta al mundo y lo que ésta supuso en la transformación de la sociedad.

 

Hitzarmena Euskal Gaien Institutua eta San Telmo Museoaren artean

(Más abajo en castellano)

San Telmo Museoak eta Deustuko Unibertsitateko Euskal Gaien Institutuak heriotzari buruzko aldi baterako erakusketaren inguruan elkarlanerako hitzarmena sinatu dute.

Erakusketa hau museoak ekoitzitako proiektua da, eta 2019an aurkeztuko da San Telmon, ikusleei heriotzaren fenomenoa hurbiltzeko eta heriotzaren inguruan gogoeta pizteko helburuarekin.

Bi erakundeen arteko lehen elkarlan honetan, museoak arlo ezberdinetan espezializatutako irakasleen ikuspuntua proiektuan txertatzea bilatzen du, modu honetan arlo horietako ezagutza sakona eta eguneratuena bermatuz: Antropologia, Historia, Soziologia, etab.

Euskal Gaien Institutuak, José Angel Achón Historiako katedradunaren bitartez, erakusketaren gidoia finkatzeko lanean parte hartuko du museoarekin batera eta erakusketarako eta katalogorako espezialista aholkulariak proposatuko ditu.

Euskal Gaien Institutuak euskal kulturarekin zerikusia duten gaiak jorratu eta sakondu nahi dituzten ikertzaile eta aztertzaileen topagune izatea du helburuetako bat, zentzurik zabalenean. Institutuak berez dituen ezaugarriek lagundu egiten dute, hain zuzen ere, euskal kulturaren azterketa diziplinartekoa eta diziplina ugarikoa izan dadin. Eta horregatik, bere asmoa da euskal kulturaren ikaskuntza beste kultura batzuen ikaskuntzarekin solasean ikertuko duten korronteak sortzea.

san telmo 1

San Telmo Museoa y el Instituto de Estudios Vascos de la Universidad de Deusto han firmado un acuerdo de colaboración en torno a una exposición temporal sobre el tema de la muerte que se presentará en el museo en el año 2019.

Será una exposición de producción propia y formará parte de la programación del museo en 2019, con el objetivo de acercar al público al fenómeno de la muerte y provocar que reflexione sobre el temaa través de diferentes ejes temáticos.

En esta primera colaboración entre ambas instituciones, el museo quiere incorporar al proyecto el conocimiento del profesorado especialista en diferentes áreas, garantizando tanto el rigor como la máxima actualidad en cada una de ellas.

El Instituto de Estudios Vascos, a través del catedrático de Historia José Ángel Achón, participará junto con el museo en la definición del guion expositivo, y propondrá, asimismo, a diferentes especialistas que aportarán el punto de vista de sus respectivas áreas: Sociología, Antropología, Historia, etc.

El Instituto de Estudios Vascos es un punto de encuentro de investigadores y personas estudiosas interesadas en trabajar y profundizar en temas relacionados con la cultura vasca, tomada en un sentido amplio, multi- e interdisciplinar. En este sentido pretende generar corrientes que comuniquen el estudio de la cultura vasca en diálogo con el de otras culturas.

Euskal Gaien Institutua 52. Durangoko Azokan

Amaitu DA 2017ko Durangoko Azoka. Molde guztietako proposamen eta bizipenez betetako 5 egun bizi, koloretsu, zaratatsu, jendetsu eta etenik gabeko… amaitu dira.

Azokaren 52. edizio honek eman dituen guztiak laburbiltzea zailegia litzateke (eta ziurraski goizegi da oraindik), baina Euskal Gaien Institututik bertan parte hartu dugun hiru ekimen azpimarratu nahi genituzke:

Luzia Alberro Goikoetxeak “Bertsolarien ahoz: moderninazio prozesua eta identitate bideak Gipuzkoan, 1830-1936” liburua aurkeztu du Areto Nagusian. Alberro irakasleak Xenpelar, Bilintx, Pello Errota, Pedro Mari Otaño, Txirrita eta Jose Mari Lopetegi bertsolariak aztertu ditu, eta aurkeztu berri den lanak bertsolarien lanek Euskal Herriaren historia ezagutzeko iturri historiko gisa duten balioa erakusten digu. Bertsolarien-ahozArgitalpenekin jarraituz Jone Goirigolzarri Garaizar, Xabier Landabidea Urresti eta Ibon Manterola Garatek koordinatutako “Euskararen biziberritzea: marko, diskurtso eta praktika berriak birpentsatzen” liburua argitaratu berri da Udako Euskal Unibertsitatearen eta Euskal Gaien Institutuaren artean, eta baita Azokara eramandako aleak agortu ere. Liburua erosteko aukera dago oraindik Buruxkak atariaren bidez helbide honetan.

euskararen biziberritzea

Amaitzeko, Euskal Herriko Unibertsitatea, Deustuko Unibertsitatea, Mondragon Unibertsitatea eta Hekimen Elkarteak lankidetzan sortutako Behategia Euskal Hedabideen Behatokiaren proiektura batu da UEU, eta sinadura ekitaldian parte hartu du beste erretore eta zuzendariekin batera Jose Maria Guibert DUko erretoreak.

urtekaria 2017
Ezkerretik eskumara Alberto Barandiaran (Hekimen), Iñaki Alegria (UEU), Jose Maria Guibert (DU), Nekane Balluerka (EHU/UPV), Vicente Atxa (MU) eta Libe Mimenza (Behategia)

Ekitaldian Euskal Hedabideen Urtekariaren 2017. urteko zenbakia argitaratu da. Helbide honetan eskuratu daiteke doan.

Abenduko egun hauek eman dutenaren lagin txiki txiki bat baino ez diren arren, pozik gaude ereindako haziez eta jasotako uztaz. Datorren urtean gehiago!

 

 

Bilboko Itsasadarreko Txistularien omenezko Plaka, El Perro kaleko biltoki historikoan

Euskal Herriko Txistulari Elkarteak 90 urte bete ditu aurten, eta ospakizun hauetan murgilduta, Elkartearen sorrera sustatu zuen txistulari taldeari omenaldia egingo dio, oroigarritarako plaka jarriz, taldea biltzen zen lekuan; Bilboko El Perro kaleko 2 eta 4 zenbakien artean jarriko da plaka, abenduaren 4an 12:00etan Bilboko Udalaren kolaborazioarekin antolatutako ekitaldian. Egun batzuk lehenago, abenduaren 1ean, Deustuko Unibertsitatean txistuari emango zaio protagonismoa.txakur kalea

Irudia: Eduardo Latorre

Datorren abenduaren 4an, astelehena, oroigarritarako plaka jarriko du Euskal Herriko Txistulari Elkarteak Bilboko El Perro kaleko 2 eta 4 zenbakien artean, elkartearen sorrera sustatu zuen Bilboko Itsasadarreko Txistulariak omentzeko. Izan ere, leku horretan zegoen El Perro taberna-jatetxean biltzen zen talde hau.

Euskal Gaien Institutuko ikerlari Alex Iribarrek antolatzen lagundu duen ekitaldia, eguerdiko 12:00etan egingo da, eta Euskal Herriko Txistulari Elkarteko zuzendaritzaz gain, bertan hartuko du parte Bilboko Alkatetzak, eta nola ez, Bilboko Udal Txistulari Bandak.

Bestalde, Euskal Herriko Txistulari Elkartearen 90. urteurrenaren aitzakian, eta abenduaren 3a Euskararen Eguna dela kontuan hartuta, Deustuko Unibertsitateko Euskal Gaien Institutuak txistuaren inguruko jardunaldiak antolatu ditu abenduaren 1erako. Izan ere, euskal kultura herrikoian, elementu garrantzitsua da txistua, eta era berean, interes ikaragarria duen elementua da, ikuspegi musikologikotik, soziologikotik, etnografikotik edo historikotik begiratuta. Azken batean, txistua aztertzeak ahalbidetzen du ikusten, historian zehar, nolakoak garen, nolakoak garela uste dugun eta nolakoak izan nahi genukeen.

Abenduaren 1eko ekitaldi hauek 12:00etan hasiko dira Deustuko Unibertsitateko Garate aretoan, Sabin Bikandi musikologian doktoreak eta Bilboko Udal Txistulari Bandako kideak emango duen hitzaldiarekin. Hitzaldian zehar, Bilboko Udal Txistulari Bandak ere hartuko du parte, hainbat adibide musikal eskainiz. Ondoren, 12:30ak aldera emanaldi txiki bat egingo du Klaustroan, luntxak iraun bitartean. Bukatzeko, 13:00ak aldera erromeria txiki bat egingo da.

Ekitaldi guztiak publikoari irekiak izango dira.

Elixabete Perezen hitzak IkerGazte 2017 Kongresuaren aurkezpenean

Egun on eta eskerrik asko Katakrak liburudendari eta Nafarroako Unibertsitate Publikoari bere etxean gu hartu eta etxean bezala sentitzeko aukera emateagatik.

Euskal Gaien Institutua eta Deustuko Unibertsitatea pozik daude euskal unibertsitateen topagunea den Udako Euskal Unibertsitatean auzolanean aritu ahal izateagatik. Zoritxarrez, unibertsitateok eguneroko jardunean ez dugu aukera handirik izaten elkarrekin lan egiteko.

Ikerketa euskaraz argitaratzea erraza ez da gaur egun, baina inork baldin badu horren ardura, euskal unibertsitateek, euskal unibertsitateok dugu batik bat ardura hori, eta ezin diogu erantzukizun horri bizkar eman. Are gutxiago eman behar diogu bizkarra ikerketarako ezinbestekoa den ikerketa bera euskaraz zabaltzeari, euskaraz gizarteratzeari.

Unibertsitateon ardura da, era berean, gazteak ikerketara bideratzea, eta euskal unibertsitateen ardura da gazteak euskaraz argitaratzera bultzatzea.

Aurreko saioan izan zuen erantzuna akuilu indartsua da EGIrentzat eta Deustuko Unibertsitatearentzat aurten eta hurrengo urteetan Ikergazten ere auzolanean jarraitzeko.

Al Instituto de Estudios Vascos y a la Universidad de Deusto les agrada poder participar en este punto de encuentro que es la Universidad Vasca de Verano. Desgraciadamente, en la vida cotidiana no suelen abundar posibilidades como esta, para poder trabajar conjuntamente.

Es cierto que no es tarea fácil publicar la investigación en euskera, pero, no cabe duda de que si hay alguien tiene alguna responsabilidad en ello, son, somos las universidades vascas; las universidades vascas no podemos sustraernos de este compromiso social. Aún menos podemos rehuir la tarea tan importante, para la propia investigación, como es la de socializar, difundir la investigación, en euskera.

Es también parte, una de las partes más importantes de la responsabilidad de las universidades impeler a los jóvenes a la investigación, y en el caso de las universidades vascas, a que los jóvenes investiguen y publiquen en euskera.

El IEV y la UD toman como acicate la buena aceptación que tuvo la edición anterior de Ikergazte, para continuar con la colaboración e entre las universidades este año y los próximos.

ueu ikergazte aurkezpena

Lan eskaintza: doktore osteko ikerlaria Euskal Gaien ikertaldean

mendeurrenekoArloa: Euskal Gaiak

Ikerrildoak

  • Hizkuntzak, hiztunak eta identitateak: Hizkuntza, haren egitura, aldakortasuna eta elkarreragina interesatzen zaizkigu, baita hiztunak, hizkuntzaren alde soziala eta hizkuntzak euskal identitatea(k) eraikitzen jokatzen duen papera.
  • Euskal identitate(ar)en kultur adierazpenak: Identitatea formulatzea era askotako testuinguru historiko eta geografikoetan, adierazpen eta errepresentazio kulturalen bidez: ahozko eta idatzizko literatura, musika, artea, zinea eta Internet.

Lanpostu kopurua: 1
Campusa: Bilbo

Eskakizunak

  • Doktorea (tesiaren defentsa eginda) izatea literatura, linguistika edo antzeko arloan.
  • Euskara, ingelesa eta gaztelaniako C1 maila edo gehiago izatea.
  • Hiru argitalpen edo gehiago izatea WoS –Scopus-en, ikertaldeko ikerrildoaren egilekide izanik
  • Aintzat hartuko da, bereziki, ikerkuntza proiektu lehiakorrak diseinatzen eta parte hartzen izandako esperientzia, batez ere Ikertzaile Nagusi modura.
  • Euskal identitatearen arloko ikerketan ibilbidea egin izana.
  • Esperientzia izatea talde lanean eta diziplina askoren arteko ikerketan.
  • Malgutasuna izatea ikerrildo eta ikertaldeko beharretara egokitzeko.

Balorazio-irizpideak

  • Kontuan izango da doktorego tesiak zuzendu izana.
  • Oso kontuan izango dira nazioarteko mugikortasunak.
  • Kontuan izango dira lortutako sari akademikoak.

Zer eskaintzen den

  • Iraupena: Deialdi honetan egiten diren kontratuak lanaldi osokoak izango dira eta 2 urteko iraupena izango dute.
  • Zenbatekoa eta ordaintzeko modua. Urtean 28.000-38.000 euro gordineko zuzkidura dago ezarrita eta 15 hilerokotan banatuko da.
  • Baldintzak Deustuko Unibertsitatearekin lotuko duen kontratua “ikertzailea” ren kategoriakoa izango da.

Eskaerak aurkezteko epea

Maiatzak 15a baino lehen, aurkeztutako eskabideen lehen esleipena izango da. Lanpostua betetzen ez bada, Ekainak 15 arte luzatuko da eskaera epea.

Inskripzio orria

Koldo Mitxelenari eskainitako “Hitzen itzala”

Elixabete Perez Gaztelu Deustuko Unibertsitateko Euskal Gaien Institutuko zuzendariak Koldo Mitxelenari eskainitako “Hitzen itzala” eskulturaren inaugurazioan Errenterian esandako hitzak:

mitxelena“Hitzen itzala: zuloa zubi bihurtua”

Egun on, Errenteriako alkate jauna, herriko ordezkari eta erakundeetakook, Mitxelena-Martinez de Ilarduyatarrok, errenteriarrok. Mitxelenazaleok, guztiok:

Koldo Mitxelenaren lan idatziek, beste gai ugariren artean, arteez hitz egiteko ere aski lehengai badute. Egun egokia izan daiteke, hortaz, gaurkoa horretaz hitz egiteko, arte lan batek bildu gaitu eta.

Mugatu behar eta, espazioaren antolamenduari zuzen-zuzenean dagozkion zuloez eta zubiez bi hitz esango ditugu “Hitzen itzala” (zer ote da? paper orri idatzi kizkurtua? Goiko kaleko pasabidea, Mikelazulo?) arkitektura lan, gure ustez, ederrak hizpidea emanda.

Koldo Mitxelena Elissaltek Mikelazulo oso berea zuen. Mikelazuloko belea izengoitia erabili zuen 1940an, Burgosko espetxean zela (lehen kartzelaldian), presoek ezkutuan eskuz idatzita argitaratzen zituzten izkribuetan bertso batzuk sinatzeko.

1959an ere, Egan aldizkari euskaldundu berrizale eta berritzailean Koldo Mitxelenak Oteitza eskultore “hausle”, “apurtzailea” hautatu zuen solasean aritu eta (euskaratuta) hizketaldia argitaratzeko. Mikelazuko kukua “alter egoak” sinatu zituen testuaren amaierako bederatzi puntuko bertsoak.

Mikelazulo kuttuna ez bezalako zulo batean bizi izan ziren Mitxelena eta 1936ko gerratea galdu zutenak. Aterabiderik gabeko zulo sakon batean itota sentitukozuten beren burua, beren bizitza eta… euskara, etxe barneko harreman soil estuetara mugatua.

Zuloa zubi bihurtzeko ahalegin probetxuzkoa egin zuen Koldo Mitxelenak, beti ere Matilde Martinez de Ilarduyaren laguntza eta euskarri paregabea zuela.

Ekain Olaizolari esker Errenteriako espazioan bere lekua irabazi duen “Hitzen itzala”, behetik begiratuta, zuloa da. Baina polikixeago begiratuz gero, begiralea ohar daiteke aterabidea duen, igarobidea den zuloa dela.

Gainetik begiratuta , berriz, “Hitzen itzala” zubia ere bada. Koldo Mitxelena zubiaizan zen bezala: belaunaldien, kultura giroen, ideologien, zientzien, pertsonenarteko zubia eta zubigile aparta.

Koldo Mitxelena hil zela 30 urte betetzen diren urte honetan aukera ederra ematen digu “Hitzen itzalak” zubigintzaz eta zubigintzan aritzeko.

Euskaldunen eta euskaldundu nahiko luketenen, hemen sortuon eta kanpoan sortu eta hemen bizi direnen…; era batera eta bestera pentsatzen dugunon arteko zubia osatzen lagunduko balu, ez litzateke gutxi izango.

Babelgo dorrean aritu zirenak bezala edo, gure arteko zubi-eraikuntzan euskal hitzez baliatuko bagina seguruenik hitz horiek euskarari itzal gehixeago emangozioten!

koldo mitxelena hitzen itzala
Me gustaría agradecer al ayto. de Errenteria esta oportunidad de poder participar en el acto de homenaje a Koldo Mitxelena Elissalt, en este año, precisamente, en el que se cumplen 30 años de su fallecimiento.

Obviamente, no tendría sentido el agradecimiento, si no hubiera habido una iniciativa (municipal) que lo hubiera motivado y que ha tenido como resultado que Ekain Olaizola Lizarralde ganara el concurso con su obra “Hitzen itzala” (Lasombra de las palabras), y que dicha obra forme parte ya del paisaje urbano deErrenteria.

Esta escultura sintetiza y simboliza uno de los hilos conductores de la vida y de laobra de Koldo Mitxelena Elissalt.Es, al mismo tiempo, una oquedad, un vacío oteizano, si se nos permite la alusión(que viene muy al caso), y un puente.
El vacío en el que vivieron Koldo Mitxelena y sus coetáneos; los padres y/o abuelosde los que hoy estamos aquí. El vacío de los perdedores de la guerra del 36.

El vacío, la falta de aire al que se vio condenado también el euskera.

El vacío que Koldo Mitxelena trató de llenar y de cuyo resultado seguimosaprovechándonos.

Y un puente. Un puente, como fue capaz de serlo el propio Koldo Mitxelena; puenteentre generaciones, entre culturas, entre ideologías. Siempre, gracias al insustituible sostén de Matilde Martínez de Ilarduya, compañera y esposa toda la vida.

Ojalá esta hermosa escultura de Ekain Olaizola sea capaz de impulsar puentes culturales, lingüísticos, personales.

Ojalá que de entre los huecos de las letras se desprendan finas gotas de sirimiri, de llovizna o ríos de chaparrón de relaciones, de vivir junto y con otros.

Ojalá seamos capaces de adivinar a qué hora podemos atrapar los rayos de sol, o el reflejo de la luna, proyectados en el suelo, para que nos ayuden a vislumbrar e interpretar las palabras de Mitxelena, vaciadas en el acero.

¡Ojalá llueva en euskera para todos, dentro y fuera de la sombra de las palabras!

Elixabete Perez Gaztelu

 

Euskal Gaien Institutuko bloga, Deustuko Unibertsitatea