Kategoriaren artxiboa: Hitzaldiak

Koldo Mitxelenari eskainitako “Hitzen itzala”

Elixabete Perez Gaztelu Deustuko Unibertsitateko Euskal Gaien Institutuko zuzendariak Koldo Mitxelenari eskainitako “Hitzen itzala” eskulturaren inaugurazioan Errenterian esandako hitzak:

mitxelena“Hitzen itzala: zuloa zubi bihurtua”

Egun on, Errenteriako alkate jauna, herriko ordezkari eta erakundeetakook, Mitxelena-Martinez de Ilarduyatarrok, errenteriarrok. Mitxelenazaleok, guztiok:

Koldo Mitxelenaren lan idatziek, beste gai ugariren artean, arteez hitz egiteko ere aski lehengai badute. Egun egokia izan daiteke, hortaz, gaurkoa horretaz hitz egiteko, arte lan batek bildu gaitu eta.

Mugatu behar eta, espazioaren antolamenduari zuzen-zuzenean dagozkion zuloez eta zubiez bi hitz esango ditugu “Hitzen itzala” (zer ote da? paper orri idatzi kizkurtua? Goiko kaleko pasabidea, Mikelazulo?) arkitektura lan, gure ustez, ederrak hizpidea emanda.

Koldo Mitxelena Elissaltek Mikelazulo oso berea zuen. Mikelazuloko belea izengoitia erabili zuen 1940an, Burgosko espetxean zela (lehen kartzelaldian), presoek ezkutuan eskuz idatzita argitaratzen zituzten izkribuetan bertso batzuk sinatzeko.

1959an ere, Egan aldizkari euskaldundu berrizale eta berritzailean Koldo Mitxelenak Oteitza eskultore “hausle”, “apurtzailea” hautatu zuen solasean aritu eta (euskaratuta) hizketaldia argitaratzeko. Mikelazuko kukua “alter egoak” sinatu zituen testuaren amaierako bederatzi puntuko bertsoak.

Mikelazulo kuttuna ez bezalako zulo batean bizi izan ziren Mitxelena eta 1936ko gerratea galdu zutenak. Aterabiderik gabeko zulo sakon batean itota sentitukozuten beren burua, beren bizitza eta… euskara, etxe barneko harreman soil estuetara mugatua.

Zuloa zubi bihurtzeko ahalegin probetxuzkoa egin zuen Koldo Mitxelenak, beti ere Matilde Martinez de Ilarduyaren laguntza eta euskarri paregabea zuela.

Ekain Olaizolari esker Errenteriako espazioan bere lekua irabazi duen “Hitzen itzala”, behetik begiratuta, zuloa da. Baina polikixeago begiratuz gero, begiralea ohar daiteke aterabidea duen, igarobidea den zuloa dela.

Gainetik begiratuta , berriz, “Hitzen itzala” zubia ere bada. Koldo Mitxelena zubiaizan zen bezala: belaunaldien, kultura giroen, ideologien, zientzien, pertsonenarteko zubia eta zubigile aparta.

Koldo Mitxelena hil zela 30 urte betetzen diren urte honetan aukera ederra ematen digu “Hitzen itzalak” zubigintzaz eta zubigintzan aritzeko.

Euskaldunen eta euskaldundu nahiko luketenen, hemen sortuon eta kanpoan sortu eta hemen bizi direnen…; era batera eta bestera pentsatzen dugunon arteko zubia osatzen lagunduko balu, ez litzateke gutxi izango.

Babelgo dorrean aritu zirenak bezala edo, gure arteko zubi-eraikuntzan euskal hitzez baliatuko bagina seguruenik hitz horiek euskarari itzal gehixeago emangozioten!

koldo mitxelena hitzen itzala
Me gustaría agradecer al ayto. de Errenteria esta oportunidad de poder participar en el acto de homenaje a Koldo Mitxelena Elissalt, en este año, precisamente, en el que se cumplen 30 años de su fallecimiento.

Obviamente, no tendría sentido el agradecimiento, si no hubiera habido una iniciativa (municipal) que lo hubiera motivado y que ha tenido como resultado que Ekain Olaizola Lizarralde ganara el concurso con su obra “Hitzen itzala” (Lasombra de las palabras), y que dicha obra forme parte ya del paisaje urbano deErrenteria.

Esta escultura sintetiza y simboliza uno de los hilos conductores de la vida y de laobra de Koldo Mitxelena Elissalt.Es, al mismo tiempo, una oquedad, un vacío oteizano, si se nos permite la alusión(que viene muy al caso), y un puente.
El vacío en el que vivieron Koldo Mitxelena y sus coetáneos; los padres y/o abuelosde los que hoy estamos aquí. El vacío de los perdedores de la guerra del 36.

El vacío, la falta de aire al que se vio condenado también el euskera.

El vacío que Koldo Mitxelena trató de llenar y de cuyo resultado seguimosaprovechándonos.

Y un puente. Un puente, como fue capaz de serlo el propio Koldo Mitxelena; puenteentre generaciones, entre culturas, entre ideologías. Siempre, gracias al insustituible sostén de Matilde Martínez de Ilarduya, compañera y esposa toda la vida.

Ojalá esta hermosa escultura de Ekain Olaizola sea capaz de impulsar puentes culturales, lingüísticos, personales.

Ojalá que de entre los huecos de las letras se desprendan finas gotas de sirimiri, de llovizna o ríos de chaparrón de relaciones, de vivir junto y con otros.

Ojalá seamos capaces de adivinar a qué hora podemos atrapar los rayos de sol, o el reflejo de la luna, proyectados en el suelo, para que nos ayuden a vislumbrar e interpretar las palabras de Mitxelena, vaciadas en el acero.

¡Ojalá llueva en euskera para todos, dentro y fuera de la sombra de las palabras!

Elixabete Perez Gaztelu

 

DU-UEU Hitzarmenaren sinadura ekitaldia: “Ikerketa eta Euskara”

Atzoko egunean, 2015eko maiatzaren 5ean Deustuko Unibertsitatearen eta Udako Euskal Unibertsitatearen arteko elkarlanerako hitzarmena sinatu zen Mundaizeko campusean.

Ekitaldiaren baitan hitzaldi ezberdinak izan ziren. Hemen da Elixabete Perez Gaztelu irakasle eta ikertzaileak emandakoa: Ikerketa eta euskara  (InfoCom gunean ere kontsultatu daiteke).

elixabete DUEU

Ikerketa eta euskara.

Litezkeenetatik, ikerketa eta euskara falta izatea albo batera utzita, bi elementu horien artean hiru konbinazio mota era daitezke, ikertzaileak euskara zertarako erabiltzen duen; euskara ikergai duen, edo/eta euskara adierazteko tresna duen. Lehen konbinazioa euskara erdaraz ikertzeari dagokio, bigarrena euskara euskaraz ikertzeari eta hirugarrena, baina niretzat interesgarriena, edozein ikergai euskaraz ikertu eta argitaratzeari.

Saia gaitezen arrasto gutxitan marrazten Deustuko Unibertsitatean konbinazio horiek zer bide egin duten, egiten ari diren eta, batek daki!, egingo duten.

Lehen konbinazioa hartuta eta pittin batean atzera eginda, ohartuko gara, kanpoan bezalaxe, unibertsitate honetan ere hasieran euskarari buruzko ikerketa batez ere gaztelaniaz egiten zela. Orain eta hemen poz-pozik egongo litzatekeen Patxi Altuna gure Euskal Filologiaren aita eta maisuak ez al zuen bada, Bernard Etxepareren gaineko doktore tesia gaztelaniaz egin? Deustutik kanpora, baina ez oso kanpora joanda, Koldo Mitxelena Luis Michelenaren itxuran, ch eta guzti, agertu zitzaigun maiz literatura zeintifikoan, hain zuzen, euskararen azterketa zientifikoaren oinarriak jartzean.

Ingelesak hartu du gerora, neurri batean bederen, gaztelaniak zuen lekua: aspaldi samarretik hasita (1989koa da Ortiz de Urbinaren Parameters in the Grammar of Basque) euskarari buruz gero eta ikerketa gehiago egiten dira ingelesez Deustuko Unibertsitatean. Jon Ortiz de Urbinaren ondoan, Estibalitz Amorrortu, Joseba Abaitua eta beste aipatu beharko lirateke.

Ahotan hartu ditugun Altuna azpeitiarrak eta aurten 100 urte beteko zituen Mitxelena errenteriarrak, erdaraz ez ezik euskaraz ere ikertu zuten euskararen gainean. Zehaztu dugun bigarren konbinazioa. Euskaraz ikertzeak, demagun doktore tesi bat hasi eta buka euskaraz egiteak hizkuntza-eskakizun batzuk ere baditu: doktoregaiaren gaitasunak, zuzendariarenak, epaimahaikideenak… Seguruenik, horregatik, euskaraz ikertzea, unibertsitate honetan ere, batik bat Euskal Filologiak ekarri zuen. Euskarazko doktore tesi askotxo jakintza arlo horretakoak dira.

Aipatu bi konbinazioon araberako ikerlanen ondoan, hirugarren bat bada, interesgarriagoa eta egun oraingoz hutsegi dagoena: euskara ikergai izan gabe, ikerketa egiteko eta adierazteko tresna izatearena. Ildo honetan iraganbidean aipatzekoa da Jone Goirigolzarri Garaizarrek aurkeztu berri duen doktore tesia: Euskal Autonomia Erkidegoko alderdi politikoen hizkuntza politikak eta hizkuntza ideologiak 1980-2012: Eusko Legebiltzarreko hauteskunde programen azterketa. (2015). Bistan da euskararekin baduela zerikusia, euskararen estatusa tartean da, baina helburua ez da euskararen corpusa bera ikertzea. Nolabait esan, bigarren konbinaziotik hirugarrenerako bidean du kokalekua.

Mitxelenaren euskara “noranahiko” egitearen adibide argiena litzateke, hain zuzen, hirugarren konbinazioa, Lizardiren modura esanez, euskara edozein “jakiteren hegoek igoa” gorpuztea; euskara ikerketa egiteko eta zabaltzeko adierazpide naturala, normala izatea, besteak beste, unibertsitate honetan Ekonomiaren, Zuzenbidearen, Komunikazioaren, Soziologiaren arloetan aleka bada ere, ikertzaileak egiten ari diren bezala.

Baina azken batean, zerk eraginda, zergatik hautatzen du ikertzaile batek euskara ikerkuntzan aritzeko, ikerlanak argitaratzeko, zabalkunderako?

Ikertzailearen hizkuntza-gaitasunak eragin dezake, jakina; ikertzaile guztiok erosoago sentitzen gara hizkuntza batean beste batean baino. Baina esan beharrik ez dago gaur egun ingelesa dela munduko parte handi batean aspaldi batean latina eta frantsesa izan ziren bezala, ikerketaren, ikertzaileen “lingua franca”, elkarrekin komunikatzeko bitartekoa, eta ingelesez komunikatu behar zaiola arloan arloko komunitate zientifikoari; ingelesez argitaratu behar dutela ikertzaileek bere lanei nolabaiteko balioespena emango badiete. Nolabait esan, euskara ez den erdararen batean, ingelesez, ikertu edo, gutxienez argitaratu beharrean gara.

Hots, hasieran eratu ditugun konbinazioetako lehena, zaharrena (“euskara erdaraz, ingelesez aztertu”) eta euskarak batere lekurik ez zuelako albo batera utzi dugun “euskara ez den beste edozein ikergai ingelesez aztertu” konbinazioa nagusitu dira inondik ere.

Eta, hala ere, ikertzaile batzuk, “setosoak” dira, gure modura esanda, euskaraz ere ikertzen eta ikerlanak euskaraz argitaratzen saiatzen dira.

—Tiende a escribir en euskera…

—No tiendo [corta categórica]. Es una opción política con consciencia de renuncia porque es de nuestras dos lenguas oficiales la que más ayuda necesita. Es una lengua que no se ha podido desarrollar en muchos ámbitos, por ejemplo el académico. Por eso la elegí para hacer mi tesis, aunque ello hiciera que muchos expertos no puedan acercarse a ella. Lourdes Oñederra, Diario de Noticias de Álava Domingo, 26 de Abril de 2015 

Lourdes Oñederra ikertzaile, unibertsitateko irakasle, idazle eta euskaltzain osoaren hitzok ezin egokiagoak dira bukaerara iristeko. Ikertzailearen esku dago, hein txiki batean bederen, hizkuntza-hautua. Hala da, baina ez erabat.

Ikertzailearen hautua bultzatzeko, sendotzeko… erakundeen, unibertsitateen laguntza ezinbestekoa da. Euskal Herriko unibertsitateek benetan nahi badute bere ikertzaileek euskaraz iker eta argitara dezaten ikertzaileei behar adinako babesa eman behar diete. Bi alderdiok elkar hartzea ezinutzizkoa da.

Gaurko ekitaldia urrats garrantzitsua da Deustuko Unibertsitateko euskal ikertzaileontzat. Nahi litzateke UEUrekiko hitzarmena akuilu berebizikoa izatea euskaraz ikertu eta argitaratu nahi dutenentzat. Hala nahi eta hala espero.

 

Gabriel Arestiren Ondarea Zikloa

50 urte bete berri dira Gabriel Arestiren Harri eta Herri poema liburua argitaratu zenetik, eta 2015eko ekainean 40 urte beteko dira bilbotar poeta hil zenetik. Une ezin egokiagoa Gabriel Arestiren bizitza, figura eta lana unibertsitatera ekarri eta haren ondarearen inguruko ziklo bat proposatzeko.

DeustoBide Herritartasun Eskolaren markoan unibertsitateko ohiko formatoak gainditu eta jarduera osagarriz osatutako ziklo berritzaile eta diziplinarteko bat antolatzeko aukera zabaldu zaigu Gabriel Aresti Kultura elkartearekin elkarlanean.

Ziklo osoaren eskuorria hemen kontsultatu daiteke, eta irekita dago izena emateko webgunea ere.

Honakoa da egitaraua:

  • Gabriel Arestiren lana eta bizitza: hitzaldi musikatua Gabriel Arestiren bizitza haren obraren bidez, eta hitzak musikak lagundurik. Maiatzak 25, astelehena. 17:30-20:30. Bilbo, Deustuko Unibertsitatea.
  • Nazioaren alegoria Gabriel Arestiren poesian: Mintegia
    Gabriel Arestiren olerkietan nazioak hartu dituen aldaerak
    eta poetaren Euskal Herria lerro artean irakurtzeko saioa. Maiatzak 26, asteartea 17:30-20:30. Bilbo, Deustuko Unibertsitatea.
  • Arestiren Bilbo: ibilbide turistikoa
    Poetaren sorlekua, haurtzaroa, erreferentzia intelektualak
    eta lan aipagarrienak ezagutzeko parada. Ekainak 3, asteazkena 17:30 – 20:00. Bilbo, Kafe Antzokian hasita
  • Zikloaren itxiera saio honetan Miren Agur Meabe idazle Lekeitiarrak Arestiren arrastoa aletuko du lehenengo pertsonan egindako irakurketarekin. Ekainak 4, osteguna 19:00. Bilbo, Deustuko Unibertsitatea. Irekia mundu guztiarentzat.

Harri eta herri lanaren 50. urteurreneko edizio berria Material lagungarri bezala ikasle bakoitzari emango zaio Harri eta Herri poesia liburuaren berrogeita hamargarren urteurreneko edizioa.

Bi liburuk osatzen dute argitalpen berria: Arestiren liburua, argitaratu zen bezala batetik eta 50. Artikulu bilduma izeneko liburua bestetik zenbait euskaltzainek eta egilek idatziriko artikuluak biltzen dituena.

Ziklo osoaren prezioa 50 eurokoa da, eta izena emateko argibideak hemen aurki daitezke.

Informazio gehiagorako idatzi deustobide@deusto.es edo euskal.gaiak@deusto.es helbideetara edo deitu 94.413.90.75 telefonora.

gabriel-aresti

Itzulpena. Sormena. Literatura. Materialak.

Bihar, azaroak 20, eguerdiko 12:00etan Garazi Arrula Ruiz eta Danele Sarriugarte Mochalesek solasaldia eskainiko dute Bilboko campuseko Garate Aretoan.

Garazi Arrulak “Tokikoa eta unibertsala itzulpen teoriaren ikuspegitik (edo nola izan traidorea senez)” gaia landuko du bere aurkezpenean. Bertan itzulpenaren teoria garaikideak aurkezteaz gainera etxekoaren eta arrotzaren arteko tentsioez jardungo du, leialtasun eta traizioaren kontzeptuak erabiliz.

Danele Sarriugartek berriz “Jatorriak, bidaiak eta helmugak: lokala eta globala euskal literaturan” proposamena ekarriko digu, euskal literaturan partikularra eta globaltasuna nola uztartu diren aztertu eta euskal literatura eta itzulpenari dagozkion tokiak esploratu eta zalantzan jartzeko.

Gidaliburu edo “companion” bezala prestatu daitekeen materiala hemen eskuratu daiteke:

Itzulpena. Sormena. Literatura. Gidaliburua.